Մասնակիցներ՝ Հյուսիսային դպրոցի 4-6-րդ դասարանի սովորողներ
Ժամկետը՝  մարտի 12-22

Նախագծի նպատակն է ուսումնասիրել ջրի կարևորությանը մարդու և բնության կյանքում, ինչպես նաև կծանոթանանք Համաշխարհային ջրային ռեսուրսներին՝ գետերին, լճերին և ջրամբարներին։ Կսովորենք պահպանել, խնայել ջուրը։

Նախագծի խնդիրները՝
Ծանոթանանք հիմնական ջրային ռեսուրսներին։
Իմանալ, թե ինչու՞ է նշվում «Ջրի համաշխարհային օրը»։
Փորձել հասկանալ և ուսումնասիրել ջրի խնայողաբար օգտագործման կարևորությունը։

Ինչու՞ է նշվում «Ջրի համաշխարհային օրը»․ մի քանի կարևոր կետեր՝

Այս օրը ստեղծվել է՝ խրախուսելու ջրի խնայողաբար և խելամիտ օգտագործումը։
Մարդկանց ուշադրությունը հրավիրելու քաղցրահամ ջրի կարևորության վրա։
Հիշեցնելու, որ աշխարհում շատ մարդիկ դեռևս չունեն մաքուր խմելու ջրի հասանելիություն։

1․ Հարցեր քննարկման համար

1. Ինչու՞ է ջուրը կարևոր մարդու կյանքի համար։
2. Ինչպե՞ս կարող ենք խնայել ջուրը մեր առօրյայում։
3. Ի՞նչ կարող է պատահել, եթե Երկրի վրա քաղցրահամ ջուրը պակասի։

2․ Ստեղծագործական առաջադրանքներ

• Նկարիր նկար «Պահպանենք ջուրը» թեմայով և պատմություն գրիր այդ թեմայի շուրջ
• Գրիր փոքրիկ պատմություն «Եթե ջուր չլիներ…» թեմայով և կարող ես տեսանյութ էլ պատրաստել✍
• Բնագիտական փորձեր ջրի մասին (գործնական առաջադրանք)

3․ Ուսումնասիրի՛ր մեկ օրվա ընթացքում, թե որքան ջուր ես օգտագործում․

• Ատամները լվանալիս
  Ատամները լվալիս ջուրը օգտագործում եմ 1-2 րոպե։
• Ձեռքերը լվանալիս
  Ձեռքերը լվանալիս նույնպես 1-2 րոպե։
• Լողանալիս
  Իսկ լողանալիս մոտավորապես 30-րոպե

4․Տեսանյութերի քննարկում՝

• Ջրի ճամփան
• Ի՞նչ կլինի, եթե ջուր չխմենք
• Ջրի շրջապտույտը
• Ինչու է անհրաժեշտ ջուրը խնայել

Հայկական հին զրույցը պատմում է, որ շատ տարիներ առաջ, Արտաշես Մեծը, որը Հայաստանին փառք, բարգավաճում ու լիություն էր նվիրել, հիմա հայրենիքից հեռու մահանում էր՝ թախիծը և հայրենիքի կարոտը սրտում: Լացով ու հառաչանքով նա հրաժեշտ էր տալիս իր հայրենի հողին ու չէր կարող պատկերացնել, թե ինչ ապագա է նրան սպասում: Եվ մարդիկ, իմանալով նրա մահվան մասին, իրենց մազերն էին պոկում գլխներից ու դառը հեկեկում էին մայրաքաղաքի պատերի տակ: Միայն Արտաշեսի զավակը՝ արքայազն Արտավազդը, ոչ մի կաթիլ արցունք չթափեց: Նա միայն քմծիծաղ տվեց ու դժգոհությամբ բացականչեց.

– Նա հեռանում է մեզնից, ոնց որ թե ամբողջ երկիրն է իր հետ տանում՜: Ինձ էլ մնում է փլատակների վրա թագավորեմ:

Մինչ դու գնում ես,
Եվ ամբողջ երկիրը քեզ հետ ես տանում,
Ես ավերակների վրա ում թագավորեմ։

Մահացող արքան լսեց այդ խոսքերը ու օրհնանքի տեղը նրան անեծքներ ուղարկեց:

– Անիծում եմ, որ Արարատի մութ քարայրի պատերը փուլ գան քո գլխին որսի ժամանակ, անիծում եմ, որ այլևս արևի լույսը չտեսնես:

Երբ դու ձի հեծնես, որսի գնաս,
Ազատն ի վեր, ի Մասիս,
Քաջքերը քեզ բռնեն, տանեն՝
Ազատն ի վեր, ի Մասիս,
Այնտեղ մնաս և լույս չտեսնես։

Թագակալելուց հետո Արտավազդը վտարեց երկրի սահմաններից դուրս իր բոլոր եղբայրներին ու քույրերին, և միաժամանակ փոխելով բարի ու առաքինի մարդկանց անգութ ու դաժան մարդկանցով: Երկիրը ցնցվեց նոր տիրակալի անարդարություններից: Եվ մի անգամ Արտավազդը պատրաստվեց որսի գնալ: Քարայրի վրայով կամուրջը անցնելուց հետո նրա ձին հանկարծ սայթաքեց, ընկավ անդունդը ու ձիավորի հետ միասին անհետացավ հավերժ: Անցան տարիներ ու հաջորդ թագավորը՝ Տիրանը, իմացավ գիտուն մարդկանցից, որ անիրավ Արտավազդը երկաթյա շղթաները ձերքերին բանտարկված է լեռան խորը քարայրներից մեկում:

Արդեն երկու հազար տարի է, որ նա փորձում է ազատվել իր շղթաներից: Կատաղի շները կրծում են այդ շղթաները, որոնք օրեցօր թուլանում են: Բայց այն րոպեին, որ շղթաները պիտի հողին ընկնեն, գալիս են դարբինները, շներին դուրս են քշում ու նորից են ամրացնում բարակած երկաթները Արտավազդի ձեռքերի վրա:

Ասում են, որ եթե հանկարծ Արտավազդը ազատվի իր շղթաներից ու դուրս գա իր բանտից, ամբողջ աշխարհում կտիրեն չարը ու անարդարույունը: Միայն դարբիններն են իրենց աշխատանքով պահում աշխարհը ինքնաքանդումից:

Յուրաքանչյուր տարեմուտի երեկոյան, այսինքն՝ Նավասարդի (հին նոր տարվա) սկզբին, դարբինները երեք անգամ կռանները հարվածում են սալին, որի հետևանքով Արտավազդի շղթաները կրկնակի հաստանում են ու ամրանում, և Արտավազդը այլևս չի կարողանում դուրս գալ քարանձավից։ Մինչև վերջերս էլ, դարբինները հետևելով հին սովորության, յուրաքանչյուր կիրակնամուտի, երեք-չորս անգամ մուրճով հարվածում էին սալին, որպեսզի Արտավազդի շղթաներն ամրանան:​

1. Ո՞ր շարքում են բառերն այբբենական կարգով դասավորված, ընտրի՛ր ճիշտ պատասխանը:
աղավնի, դեղձանիկ, ճնճղուկ, կաչաղակ
ագռավ, ադամանդ, ազնվամորի, ականջօղ
ալյուր, անկյուն, ազատություն, ամառ

2․ Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի հնչյուններն ու տառերը քանակով  հավասար են իրար․ 
բարև, տերև, անկյուն
սեղան, սավան, սրբիչ
սեր, հանգիստ, խորանարդ

3․ Քանի՞ տառ ու քանի՞ հնչյուն ունի անորակ բառը․
6 տառ, 6 հնչյուն
6 տառ, 7 հնչյուն
5 տառ, 7 հնչյուն

4․ Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում բ․
նուր-, ճամ-որդ, դար-աս
սր-ել, եր-ներանգ, եր-եք
աղ-անոց, եղ-այր, եր-եմն

5 Ո՞ր շարքի բոլոր բառերում է գրվում գ․
թար-մանիչ, անկար-, մար-
հա-ուստ, եր-արան, զոր-
սայթա-ել, օ-տակար, օ-նություն

6․ Ո՞ր բառն է սխալ գրված․
Գյումրեցի
քաղաքացի
իջևանցի

7. Ո՞ր շարքի բոլոր բառերի սկզբում է գրվում ո տառը:
…րոր, …ծել, …դաչու
…սկոր, …հմակ, …րոնել
…րրան, …րհնել, …ղջույն
…տանավոր, …րդյակ, …թյակ

8․ Ո՞ր բառն է ածանցավոր․
կարմիր
արկղ
դժբախտ

9․  Հետևյալ բառերը՝ արձակուրդ, գնորդ, արկածախնդիր, թղթադրամ, բաժանիր բաղադրիչների։
արձակուրդ–արձակ–ուրդ
գնորդ–գն–որդ
արկածախնդիր-արկած–ա–խնդիր
թղթադրամ–թուղթ–ա–դրամ

10․ Ո՞ր բառերն են սխալ գրված, դուրս գրիր՝  խաբել, խաբեբա, շաբաթ, համբերել, ճամբա,  մարգարիտ, պարգև, արգա,  թարգմանություն, մարգարե,  արդար, դրդել, զվարդ, արդյոք, որդի,  կարդալ, երդում, արդնանալ, արդյունք։
ճամբա–ճամփա
արգա–արքա
զվարդ–զվարթ
արդնանալ–արթնանալ

Ես ստացա 10/10 միավոր

Reflexive pronouns-ը այն դերանուններն են, որոնք ցույց են տալիս, որ մարդը գործողությունը կատարում է իր վրա։

Օրինակ

• I wash myself. – Ես լվանում եմ ինձ։
• She hurt herself. – Նա վնասեց իրեն։

Reflexive pronouns

Pronoun	Reflexive pronoun
I	myself
You	yourself
He	himself
She	herself
It	itself
We	ourselves
You (plural)	yourselves
They	themselves

Օրինակներ

• I did my homework myself.
• She looked at herself in the mirror.
• We enjoyed ourselves at the party.
• The dog hurt itself.

Each other

Each other նշանակում է միմյանց։ Այն օգտագործվում է, երբ երկու կամ ավելի մարդիկ գործողություն են անում իրար նկատմամբ։

Օրինակներ

• We help each other. – Մենք օգնում ենք միմյանց։
• They talk to each other every day.
• The children play with each other.

Վարժություններ

Exercise 1 – Fill in the blanks

Լրացրու բաց թողած տեղերը ճիշտ reflexive pronoun-ով։

1. I cut myself while cooking.
2. She looked at herself in the mirror.
3. We did the project by ourselfs.
4. The cat cleaned itself.
5. They enjoyed themselves at the party.

Exercise 2 – Choose the correct answer

1. He hurt (himself / myself).
2. We made the cake (ourselves / themselves).
3. She bought the dress (herself / ourselves).
4. The boys introduced (themselves / himself).
5. I fixed the bike (myself / himself).

Exercise 3 – Use each other

Լրացրու նախադասությունները each other-ով։

1. The friends help each other.
2. The students talk to each other in class.
3. The children play with each other.
4. My brother and I understand each other.
5. They always support each other.

Exercise 4 – Translate into English

1. Ես ինքս եմ արել իմ տնային աշխատանքը։
   I did my homework myself.
2. Նա իրեն տեսավ հայելու մեջ։
   She looked at herself in the mirror.
3. Մենք օգնեցինք միմյանց։
   We helps each other.
4. Նրանք իրենց ներկայացրին։
   They introduced themselves.
5. Երեխաները խաղում են միմյանց հետ։
   The children play with each other.

Exercise 5 – Match (Միացրու ճիշտ տարբերակները)

Միացրու նախադասության սկիզբը ճիշտ ավարտի հետ։

1. I looked at myself
2. She hurt herself
3. We enjoyed ourselves
4. They introduced themselves
5. The dog cleaned itself

a. itself
b. ourselves
c. myself
d. themselves
e. herself

Exercise 6 – Rewrite the sentence

Փոխիր նախադասությունը՝ օգտագործելով reflexive pronoun։

Օրինակ
Mother helped me. → I helped myself.

1. Father fixed the car for him. → He fixed the car himself.
2. The teacher asked the students to introduce them. → The students introduced themselves.
3. Mother cooked dinner for us. → We cooked dinner ourself.
4. Anna bought a gift for her. → Anna bought a gift herself.
5. I made the cake without help. → I made the cake myself.

Exercise 7 – Complete with each other or themselves

1. The children help each other.
2. The boys introduced themselves.
3. My friends always support each other.
4. They prepared the food themselves.
5. The students talk to each other.

Exercise 8 – Choose the correct word

1. I made the sandwich (myself / themselves).
2. She bought the book (herself / ourselves).
3. We enjoyed (ourselves / himself).
4. The boys looked at (themselves / itself).
5. My sister and I help (each other / myself).

Test

Reflexive Pronouns & Each Other

Name: Nazani
Date: 13.03.2026

Part 1 – Choose the correct answer (Ընտրիր ճիշտ տարբերակը)

1. I made this cake ______.
   a) myself
   b) himself
   c) themselves
2. She looked at ______ in the mirror.
   a) herself
   b) myself
   c) ourselves
3. The boys introduced ______ to the new teacher.
   a) himself
   b) themselves
   c) ourselves
4. We enjoyed ______ at the party.
   a) ourselves
   b) herself
   c) itself
5. The dog hurt ______ while running.
   a) itself
   b) himself
   c) themselves

Part 2 – Fill in the blanks (Լրացրու բաց թողած տեղերը)

Write the correct reflexive pronoun.

1. I cleaned my room by mysalf.
2. She prepared the dinner by herself.
3. The children introduced themselves to the guests.
4. We fixed the computer by ourselves.
5. He taught himself to play the guitar.

Part 3 – Each other or reflexive pronoun

Գրիր each other կամ ճիշտ reflexive pronoun։

1. The students help ______ with homework.
2. I did the homework by ______.
3. The friends always support ______.
4. She looked at ______ in the mirror.
5. The players congratulated ______ after the game.

Part 4 – Correct the mistake (Ուղղիր սխալը)

1. She hurt himself.
2. We enjoyed themselves at the party.
3. I looked at herself in the mirror.
4. The boys cleaned herself.
5. He introduced myself.

Part 5 – Translate into English (Թարգմանիր)

1. Ես ինքս եմ արել իմ տնային աշխատանքը։
2. Նրանք ներկայացրին իրենց։
3. Մենք օգնում ենք միմյանց։
4. Նա իրեն տեսավ հայելու մեջ։
5. Երեխաները խաղում են միմյանց հետ